Tác dụng của mật ong: bằng chứng khoa học và giới hạn

Mật ong chủ yếu là hỗn hợp đường và nước, kèm một lượng nhỏ acid hữu cơ, enzyme, khoáng chất và các hợp chất từ thực vật. Vì vậy khi nói "mật ong có tác dụng gì", câu trả lời luôn phải đi kèm ba thông tin: tác dụng gì, mức độ bằng chứng nào, và đối tượng nào được phép dùng.

1. Nhóm có bằng chứng tương đối rõ

Giảm ho - bằng chứng mức thấp nhưng được các hướng dẫn tự chăm sóc nhắc tới

Một tổng quan hệ thống của Cochrane về mật ong cho ho cấp ở trẻ em kết luận mật ong có thể tốt hơn giả dược hoặc không dùng gì trong việc giảm triệu chứng ho ở trẻ trên 1 tuổi, nhưng chất lượng bằng chứng ở mức thấp và không có nghĩa mật ong là thuốc điều trị nguyên nhân gây ho. Hướng dẫn tự chăm sóc của NHS cũng nêu mật ong có thể giúp làm dịu cơn ho, kèm lưu ý không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi.

Nói đúng bản chất: mật ong là biện pháp hỗ trợ làm dịu triệu chứng ở một số trường hợp, không thay thế chẩn đoán và đơn thuốc khi ho kéo dài, khó thở, sốt cao hoặc có bệnh nền.

Chăm sóc vết thương - cần phân biệt mật ong y khoa và mật ong ăn được

Trong y văn có nhiều nghiên cứu về mật ong y khoa (medical-grade honey, thường đã tiệt trùng và kiểm soát chỉ tiêu) dùng trong băng gạc điều trị vết thương. Đây là sản phẩm y tế với quy trình riêng, không phải hũ mật ong trong bếp. Tự bôi mật ong ăn được lên vết thương hở, vết bỏng có thể gây nhiễm trùng.

2. Nhóm chỉ có bằng chứng thấp hoặc dữ liệu chưa thống nhất

• Hỗ trợ tiêu hoá: các tuyên bố về chữa viêm loét dạ dày hay diệt vi khuẩn H. pylori từ mật ong ăn được không đủ bằng chứng để coi là điều trị.
• Dị ứng theo mùa: có nghiên cứu nhỏ về mật ong phấn hoa, kết quả không nhất quán và không thể coi là phương pháp chữa dị ứng.
• Giảm cân hoặc thay thế đường: mật ong vẫn là đường tự do, hàm lượng calo tương đương các loại đường khác, không giúp giảm cân.
• Ngủ ngon, đẹp da, thanh lọc cơ thể: đây là các claim marketing; không có cơ chế và không có thử nghiệm lâm sàng đủ chắc để khẳng định.

3. Mật ong trong khẩu phần: đừng bỏ qua hàm lượng đường

Mật ong có độ ngọt cao và chủ yếu gồm glucose, fructose cùng một lượng nhỏ sucrose. Các hướng dẫn dinh dưỡng về hạn chế đường tự do được áp dụng cho mật ong, mật mía hay đường mía như nhau - nghĩa là mật ong không phải "đường miễn phí".

4. Vậy mật ong có "tốt" không?

Câu hỏi này dễ bị trả lời quá mức. Cách trả lời trung thực là: mật ong là một loại thực phẩm, có giá trị cảm quan và ẩm thực rõ ràng; một vài công dụng hỗ trợ có dữ liệu nghiên cứu mức thấp; phần lớn các tuyên bố còn lại là marketing. Nếu bạn chọn mật ong, hãy chọn vì chất lượng và độ minh bạch của nguồn hàng, đồng thời dùng ở mức hợp lý và đúng nhóm tuổi.